Li gorî Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya Ehlê Beytê (s.x) — ABNA —Nivîsara li ber destê we, wan nêrînên teng ên ku di şirovekirina siyaseta kurdî de belav bûne, dike armanca rexneyê. Nivîskar bawer dike ku reftarên aktorên herêmî qet di valahiyê de çênabin, berevajî vê, ew rasterast girêdayî zext û pêwîstiyên avahiya mezin a nîzama navneteweyî û herêmî ne. Nakokî an jî hevrûbûna berjewendiyên hêzên mezin, wekî domînoyekê, pêşî dînamîkên herêmî ji nû ve pênase dike û piştre di qalibê reftarên partiyên li Hewlêr û Bexdayê de xwe dubare dike.
Nivîskar destnîşan dike ku guherîna doktrîna hevgirtinan li Rojhilata Navîn, aktorên wekî Herêma Kurdistanê neçar dike ku xwe li gorî qaîdeyên nû biguncînin; guncandineke ku serdanên dîplomatîk ên dawî yên rayedarên Hewlêrê bo Bexdayê û welatên cîran, nîşanên zelal ên vê yekê ne.
Dilşad Mecîd di analîza xwe ya stratejîk de bi sernavê «Herêm di gorda hevkêşeyên nû yên navçeyê de» wiha dibêje:
Gelek ji hevalên min dibêjin ku Herêma Kurdistanê di nav gorda nakokiyên di navbera YNK û PDKê de diçe û tê. Lêbelê, tu bi tu awayî xwe naxî nava van nakokiyan, pirsgirêkên herêmê û hêzên siyasî yên li derveyî desthilatê, û wisa xuya dike ku mijarên te zêdetir li ser nakokiyên navneteweyî û herêmî ne! Ji bo vê, ez dixwazim bi çend xalan bersiva van hevalan bidim:
- Girêdana hiyerarşîk a nakokiyan: Her nakokiyeke navxweyî (herêmî) ronîdana nakokiyên herêmî ye û nakokiyên herêmî jî ronîdana nakokiyên navneteweyî ne. Bi wateya ku hemû pevçûnên siyasî, leşkerî û aborî ji sê xelekên nakokiyan pêk tên (ji navneteweyî bo herêmî û piştre bo navxweyî).
- Qutbên herêmî: Li nakokiyên nava Herêm û Iraqê binêrin, hûn bi zelalî du bereyan dibînin ku di navbera qutbên herêmî de hatine dabeşkirin; mebesta min ji qutbên herêmî (bereya Îsraîlê û bereya dijî Îsraîlê) ye ku ev qutb jî têkiliya wan bi qutbên navneteweyî re heye.
- Guherîna tîra pêwendiyan: Şerê Amerîka, Îsraîl û Îranê, komek guherînên nû di asta peywendiyên herêmî de çêkiriye; kesên ku duh dijmin û hevrikên hev bûn, îro bûne dost û hevalbend. Ji bo nimûne Tirkiye; dema Îsraîl astengiya li ber bandora tirkan li Sûriyê dike, tirk ji heman xalê ve li dijî bandora îsraîliyan dikevin nava nakokiyan. Tirkiye bê guman bûye hevkarê bereya Îran û Iraqê û li dijî bandora Îsraîlê li Iraqê dikeve tevgerê.
- Siyaseta 180 pileyî: Tirkiye xeta hevbendî û hevkariya xwe bi hêzên siyasî re 180 pile guhertiye. Ji ber vê yekê, gava Mesrûr Barzanî diçe cem Erdogan û jê dixwaze ku li ser her du partiyan (Yekgirtû û Komel) zextê bike da ku bi PDKê re hikûmetê pêk bînin, Tirkiye bi vekirina deriyê Rebîe bersivê dide PDKê. Ev ne tenê xwesteka tirkan e, daxwaza Iraq û Îranê ye jî ku YNK divê ji qadê neyê derxistin.
- Guhertina di hevsengiya desthilatê de: Mesrûr Barzanî piştî danûstandinên Îran û Amerîkayê bi lez xwe digihîne Bexdayê. Ji niha û pê ve, Mesrûr Barzanî li şûna serdanên mehane bo Îmaratê, divê mehane berê xwe bide Bexdayê.
Di dawiyê de dixwazim bibêjim: Binêrin û hûr bin, hemû guherînên ku li Herêmê û Bexdayê diqewimin, rasterast bi nakokiyên herêmî û navneteweyî ve girêdayî ne. Ji ber vê yekê, ji niha û pê ve, hevkêşeyên hêzê dê ji 23 salên borî gelek cudatir bin. Rewşa siyasî û aborî ya Herêmê dê rastî gelek guherînan bê û ji niha û pê ve, navendiya Iraqê (hikûmeta navendî) dê bihêztir bibe. Ez li ser rehên pirsgirêkan û aktorên sereke diaxivim, ne li ser hêzên ku tenê amûrên van hêzên herêmî ne. Gava hûn van lîstikan fêm bikin, hûn ê bi hêsanî nakokiyên navxweyî jî fêm bikin.
Dilşad Mecîd
Your Comment